یاوران محیط زیست سیمره(یاوران منظومه شمسی) Seimare Environment helper

محیط زیست و منابع طبیعی در: شهرستان ،استان ،کشورجمهوری اسلامی ،منظومه شمسی - همایش ها وسمینارهای زیست محیطی داخلی و خارجی -مقالات زیست محیطی

روز جهانی محیط زیست بر دوستداران و حافظان محیط زیست جهان مبارک
ساعت ٦:۱٧ ‎ب.ظ روز دوشنبه ۱۳٩٠/۳/۱٦   کلمات کلیدی: اشاعه فرهنگ قرآنی ،تغییرات اقلیم ،مناسبتهای نمادین جهانی ،اندوخته های طبیعی

«چهاردهم خردادعروج ملکوتی

  معمار بنیانگذار نظام جمهوری

   اسلامی حضرت امام خمینی

    قدس(ره) یاور محیط زیست

    تسلیت باد»

به مناسبت روز جهانی محیط زیست(15خرداد مصادف با 5ژوئن) بر آن شدم تا مقاله ای که در چهارمین کنفرانس ملی روز جهانی محیط زیست  تهران( خردادماه) پذیرفته شده بود جهت مطالعه علاقمندان به محیط زیست درج نمایم.امید است ما از ظرفیت اعتقادی بشریت برای همدل شدن آنها و نجات سیاره مادری  همه (زمین)از شرایطی که برایش ایجاد نموده ایم نهایت تلاش و همکاری لازم را در وضعیت بوجود آمده که همه مسبب آن بوده ایم بنماییم. امسال نیزپنجمین کنفرانس جهانی محیط زیست  بااین شعار زیبا:

   «جنگلهاطبیعتی در خدمت بشر»که بر گرفته از شعارروز جهانی محیط زیست،«درختان و اهمیت آنها در زندگی ما انسانها» می باشد،در دانشگاه تهران بر گزار می گردد که امید است دستاوردی برای تحقق این شعار آرمانی داشته باشد. مقاله را می توانید در زیر ادامه مطلب مطالعه فرمایید................... 

 

 


چکیده

کتاب خدا قرآن کریم دارای مفاهیمی ارزشی است،که می تواند روحیهء مسئولیت پذیری در انسان بوجود آورد،و نگرشی جهان شمول در مورد منابع طبیعی و حفاظت از محیط زیست  به بشریت ارائه نماید. با عنایت به اینکه مالکیت اصلی منابع طبیعی از آن خداوند است و انسان به عنوان جانشین خدا وظیفه عمران وآبادانی زمین را بر عهده دارد،و این اندوخته ها به عنوان امانت در اختیارانسان نهاده شده است،فرهنگی که می تواند فکری نو به بشر یت برای حفاظت ارائه نماید فرهنگ قرآنی است و طرح اجرای مناسبتهای نمادین زیست محیطی مانند،روزهای جهانی هوای پاک، درختکاری، آب، زمین پاک، تالابها،تنوع زیستی،محیط زیست،بیابان زدایی،لایه ازن،کوهستان،معلم وآموزش محیط زیست،تغییرات اقلیم و...که از مباحث روزجهان می باشد، وحدت نظر بشریت را برای توجه به مقوله  حفاظت از منابع زیست محیطی  فراهم  نموده است، ضمن اینکه توجه به اجزای طبیعت ازجمله نشانه هایی است که انسان را به شناخت بیشتر خداوند وکشف هدف خلقت،و استفاده بهتر از منابع زیست محیطی راهنمایی می نماید و استفاده نادرست و تخریب اندوخته های طبیعی بدون مدیریت صحیح،برنامه ریزی و ارزیابی، خسارتهای جبران ناپذیری را برای کل بشریت به همراه خواهد داشت.

در این مقاله ضمن بررسی مجموعه ای از آیات که در اشاعه فرهنگ قرآنی واخلاق در حفاظت از منابع زیست محیطی، بلکه، به نحوه بهره برداری ودخل وتصرف انسان در استفاده از منابع طبیعی نیز پرداخته شده است.

کلید واژه ها : اشاعه فرهنگ قرآنی، تغییرات اقلیم،مناسبتهای نمادین جهانی، اندوخته های طبیعی

 

 

 

 

 

 

 

 اشاعه فرهنگ قرآنی  و اخلاق در حفاظت از منابع زیست محیطی

 

 

 

مقدمه

امروزه تغییرات اقلیمی ناشی از گرمایش زمین را در کنار افزایش جمعیت و بحران غذا، سه چالش بنیادین پیش روی بشر معاصرمحسوب می گردد،که زمینه ساز دیگر بحرانهای زیست محیطی است، که ادامه زندگی بشر را در این کره خاکی با مشکل جدَی روبرو نموده است. شعار روز جهانی محیط زیست در سال گذشته میلادی (2009)   «مشارکت و تعاون برای مبارزه با تغییر اقیلم» نشان از اوضاع جوی زمین  داشته که روز به روز با نوسان های زیادی روبرو شده، ودانشمندان امروزه، سرنخ هایی در باره علل این تغییرات پیدا نموده اند. تغییراتی که در سطوح جوی زمین در قرن ها و دهه های گذشته ایجاد شده،به اندازه چند هزار سال می باشد.برگزاری بزرگ ترین اجلاس زیست محیطی در شهر کپنهاک دانمارک از16تا27 آذر ماه سال 88 با حضور گروه زیادی از دانشمندان، متخصصان،فعالان سیاسی،اقتصادی و اجتماعی در کنار هیأت هایی از 190 کشور ازجمله کشورما در سطح بالاترین مقام اجرایی[1] در این اجلاس اهمیت پرداختن به راهکاری جهانی برای حفاظت از منابع زیستی را با توجه به فرهنگ قرآنی یاد آوری نمود،وحساسیت دولت ها را با انجام اقدام ضربتی برای کاهش اثرات تغییرات اقلیم با توجه به ظریفیتهایی که در فرهنگ قرآنی وجود دارد،ضرورت پرداختن به اشاعه فرهنگ قرآنی  را دوچندان می نماید.قرن گذشته که با جدایی دین از علم،اقتصاد از فرهنگ،رواج مادیگری آغاز شد موجب بروز بحرانهای زیست محیطی دیگری چون، جاری شدن سیلاب، افزایش بیابان زایی، تغییرسطح دریاهای آزاد،تغییر الگوی توفان ها و گرد بادها،ذوب شدن یخ های قطبی، تغییرالگوی جریان های آبی،ذوب شدن یخچال ها و نابودی گونه های مختلف گیاهی و جانوری و کاهش تنوع زیستی،نظر اندیشمندان وپژوهشگران جهان رابه اصول ومبانی دینی واخلاقی برای حل مشکلات موجود که بسیاری از کارشناسان انگشت اتهام را به سوی انسان، و اقدامات مخرب او را عامل اصلی دانسته اند،کاری فرهنگی است.درعصر کنونی می توان به مهمترین اقدام جدی برای دست یابی به راهکارهای علمی، بهره مندی ازتعالیم الهی جهت مقابله با بحرانهای زیست محیطی فوق،در سال1977 با مشارکت برنامه محیط زیست سازمان ملل(UNEP) که با حضور بیش ازیک هزار دانشمند از تمام دنیا،توسط مرکز مطالعه مذاهب جهانی دانشگاه هاروارد،مرکز حفاظت حیات و محیط زیست دانشگاه«بوکنل» وانستیتومذهب اشاره نمود.پس از آن هزاران مقاله وپزوهش بوسیله اندیشمندان جهان ارائه گردیده و نشان از این واقعیت دارد که عملکرد انسان به عنوان برترین آفریده خدا دور اندیشانه که هیچ، بلکه بشریت را نیز به پرتگاه سقوط نزدیک نموده،و دیری نخواهد پایید که بدون هدایت وانگیزه و توجه به ارزشهای معنوی واخلاق تمدن بشری با این روند تربیتی، تا پایان قرن آینده نیز پایدار نخواهد ماند.لذا برای حل مشکل دیدگاههایدین مبین اسلام و قرآن از جایگاه ویژه ای بر خوردار می باشد.زیرا این مکتب با توجه به تعالیم والای الهی هدفی جزء سعادت و خوشبختی بشر ندارد.

 

 

  در این میان دیدگاه های اسلام و قرآن از جایگاه ویژه ای برخوردار است. مکتب عالیه ی اسلام با تکیه بر تعالیم والای الهی که هدفی جزسعادت بشر و خوشبختی ندارد. رهنمودهای لازم و مفیدی را در این خصوص از طریق وحی و رسالت و توسط ائمه بزرگوار و پیشوایان دینی در اختیار ما قرار داده است. اسلام در کلیه شئون و روابط انسانی اعم از روابط الهی و بشری دخالت کرده و برای همه مقرراتی وضع کرده اما این بدان معنی نیست که برای هر موضوع با عنوان ویژه و متداول امروزی حکم خاصی وجود داشته باشد،بلکه گاهی کلیات و یا اصول و قواعدی وضع فرمودهکه می توان از آن حکم موضوع مورد نظر را به دست آورد. مسئله خفاظت از منابع زیستی هم از این قبیل است. به یقین در هیچ یک از منابع اسلامی با این عنوان ها حکمی مطرح نشده استولی در آیات و احادیث و سیره ی معصومین(ع) می توان مقررات درخشانی برای حفظ محیط زیست بدست آورد. در یک اقدام بسیار جالب فرهنگی در کشور ما روز ولادت امام رضا(ع) روز محیط بان نامگذاری شده است.بنابراین با بررسی متون اسلامی می توان برخی مشکلات به ظاهر لا ینحل بشر را که حاصل تمدن و تکنیک لجام گسیخته انسان است، گشود که این مسائل با آینده انسان ارتباط مستقیم دارد، و حل این مشکلات آرزوی همه بشریت امروز است. در این مقاله به منظور آشنایی بیشتر و اشاعه فرهنگ قرآنی در زمینه حفاظت محیط زیست و منابع طبیعی به بررسی مجموعه ای از آیات قرآن پرداخته، که به نظر می رسد در آنها به تبیین ارزش واقعی عوامل تشکیل دهنده محیط زیست و تعیین حدّ و حدود اختیارات انسان در شیوه دخل و تصرف از منابع طبیعی پرداخته شده است.

انسان خلیفه خدا در دامان تنها سیاره مادری (زمین)

 به تعبیر قرآن، انسان به عنوان خلیفه خدا با مأموریت عمران و آباد سازی به زمین فرستاده شده است(ثمود،61) و پروردگار بزرگ، همه امکانات اوّلیه را جهت انجام این مأموریت در اختیار بشر قرار داده است(لقمان،20). هر آنچه در آسمانها و زمین است، مسخّر او کرده و نعمتهای آشکار و پنهان خود را به طور فراوان بر وی ارزانی داشته است. شب و روز، خورشید و ماه و ستارگان و مخلوقات گوناگون به فرمان او مسخّر بشر شده اند[2]. زمین را بستری مناسب و آرام همچون گاهواره قرار داد[3]. از آسمان، آبی فرستاد که نوشیدن وی و نیاز گیاهان و درختان و حیوانات را تأمین می کند. دریا را مسخّر انسان ساخت تا از آن، غذا و پوشاک تهیه نماید و کشتیها را بر آن براند. در زمین، کوههای ثابت و محکمی افکند تا لرزش آن را بگیرد و نعمتهای بی حدّ و حصر در اختیارش قراد داد[4].بنابراین منابع طبیعی، اموال باد آروده و بی حساب و کتابی نیست که بشر به هر مقدار و در هر جهتی که مجاز به استفاده و یا تخریب و تباهی آنها باشد. و نیز انسان موجودی کاملاً مختار و رها شده در این کره خاکی نیست که هر چه خواست انجام دهد و هر جا که اراده کرد تخریب کند .بلکه محیط زیست امانتی است که انسان به نمایندگی از طرف خداوند و تنها در جهت انجام مأموریت محوله یعنی آبادی و عمران مجاز به استفاده از آن است. همه چیز از آن خداست و بازگشت همه به سوی اوست و تمام اعمال بشر در زمین تحت مراقبت است. و این همان دید جهان شمولی است که با اشاعه و فرهنگ قرآنی می توان با حضور در مجامع بین المللی وطرح  دیدگاه قرآن وعترت  در کنار دیگر مباحث  روز پرداخت.

طرح مالکیت خداوند بر جهان هستی به جای مجامع بشر ساز

 مسأله مالکیت خداوند حقیقتی است قرآنی که نسبت به بسیاری از احکام اسلام جنبه زیربنایی دارد. خداوند متعال اموال را وسیله معاش و مایه قوام جامعه انسانی قرار داده و برای شخص معینی وقف نکرده است، تا تغییر و تبدیل نپذیرد. لذا تنها رعایت این اصل می تواند بخش عمده ای از مشکلات منابع ملی و جهانی را حل نماید، زیرا از نظر قرآن مالک اصلی خدا است و هرگونه تصرفی در هر بخشی از عالم بدون اجازه و رعایت نظر مالک اصلی ناپسند و غیر مشروع محسوب می شوند.خداوند متعال نه اجازه اسراف داده است و نه اجازه  بخل و تنگ نظری. در مواردی که بعضی از اموال به برخی از افراد جامعه اختصاص می یابد رعایت مصلحت جمع بر مصلحت فردمقدم خواهد بود و مالکیت فردی و خصوصی بخشی از اموال نباید مزاحم حقوق جمع باشد و حق اجتماع را ضایع سازد. همانگونه که در آیه 5 سوره نساء فرموده است اموال خود راکه خداوندوسیله قوام شما قرار داده ، به دست سفیهان نسپارید.مجموع اموال و ثروتی که در روی کره زمین و زیر آن است و بالاخره آنچه در جهان وجود دارد متعلق به عموم ساکنان کره زمین است. و بر آحاد افراد بشر واجب است که این مال را حفظ نموده از هدر رفتن آن جلوگیری نمایند و این مواهب که توسط خداوند جهت استقرار و دوام زندگی به انسانها عطا شده است نباید در اختیار افراد سفیه و کسانی که از روی نادانی موجب هدر رفتن آنها می شود قرار گیرد،که با این نگاه قرآنی به مقوله محیط زیست می توان بشریت را در کنار هم با صلح و صفا و آرامش، و صمیمیت و همزیستی مسالمت آمیزی در کنار هم دید.که برای رسیدن به این مهم و حل مشکلات زیست محیطی بشر امروز اشاعه عملی فرهنگ قرآنی به دنیا وآحاد بشریت تنها را غلبه بر بحران جهانی محیط زیست خواهد بود.

 نقش تعلیم پذیری انسان درحفاظت از منابع زیستی

از عوامل عمده بروز بحرانهای زیست محیطی، تمایز فطری انسان از سایر موجودات است. بر اساس یک قاعده طبیعی و غریزی موجودات زمینی از نیروی ذاتی و غریزی برخوردارند که با دریافت اطلاعات از محیط، فعالیتهای رفتاری آنها از قبیل جستجوی طعمه، دفاع، جفت یابی و غیره را در جهت رفع نیازهای فیزیولوژیک تنظیم می نماید. علاوه بر آن، مجموعه موجودات، با تشکیل حلقه های به هم پیوسته اکولوژیک(زنجیره غذایی،شبکه غذایی،شبکه حیات) به هم منسجم و مرتبط در جهت حفظ حیات، عمل می نمایند. هر موجودی همان مقدار از منابع طبیعی بهره برداری می کند که نیازدارد و موادّی تولید می کند که مورد استفاده دیگران است. این مکانیزم خود تنظیمی مبنای بقای چرخه های زیستی طی میلیونها سال عمر کره زمین تا قبل از پیدایش انسان مدرن بوده است. بشر بر خلاف دیگر موجودات زنده از کمترین نیروهای بازدارنده غریزی بهره مند است. نه تنها همچون جانوران و گیاهان میدان حسّی او با نیازهای فیزیولوژیکی او ارتباط محکمی ندارد، در نتیجه با مصرف بیش از حد و تولید موادّ اولیه و تولید مواد زائد تعادل محیط زیست را مختل می نماید. و در صورت عدم کنترل و هدایت توسط عوامل خارجی، این لجام گسیختگی می تواند جامعه انسانی و منابع طبیعی زمین را به تباهی بکشاند. شاید به همین دلیل بوده است که آنگاه که خداوند خبر آفرینش انسان و قرار دادن او به عنوان خلیفه خود در زمین را به ملائکه اعلام فرمود، فرشتگان با آگاه شدن از خصوصیات فطری افزون طلبی و سرکشی انسان از قوانین طبیعی خود را نسبت به بروز فساد و تباهی در زمین توسط انسان اظهارکردند(سوره بقره،آیه30). خداوند متعال برای رفع تشویش آنها به آموزش پذیری و توانایی رشد فرهنگی انسان اشاره نمود و آموزش علم اسماء به انسان را عامل عمده مقابله با فساد و تباهی زمین اعلام می فرماید(بقره،آیه31). بدیهی است که مقصود از اسماء تنها لغات و نامها نیست، زیرا تنها فرا گرفتن لغات موجب برتری آدمی وکسب مقام والای خلافت باریتعالی درزمین نمی شود،بلکه قدرت درک واحساس وتعقل حقیقت تعلیم اسماء است که با قدرت اختیار و تصرف به هم پیوسته و درنتیجه با آگاهی از فلسفه خلقت هریک از پدیده های آفرینش،آدمی را به مقام خلافت در زمین می رساند.

   اهمیت حفاظت از منابع زیستی

در بررسی آیات قرآنی آنچه در اولین خورد جلب توجه می نماید نگرش کاملاً متفاوت قرآن در مورد ارزش و حفاظت از منابع زیستی و عوامل محیط زیست با تفکرات رایج است. حتی طرفداران و مدافعان محیط زیست نیز با دیگران در این عقیده مشترکند که جنگل، مرتع، حیات وحش، آب و معادن منابعی مصرفی برای تأمین نیازهای بشر می باشند، و تنها اختلاف نظر در چگونگی استفاده و سرعت بهره برداری از آنهاست. اما قرآن مجید ارزشی بسیار والاتر برای این منابع قائل است. به تعبیر قرآن خلاقت آسمانها و زمین و آنچه بین آنهاست باطل نبوده است[5]، اوست که آسمانها و زمین را به حق آفرید[6].

 و نیز می فرماید : در آفرینش آسمانها و زمین و شب و روز، نشانه های (روشنی) برای خردمندان است[7]. و در سوره آل عمران می فرماید: همانا که خدا را در حال ایستاده و نشسته، و آنگاه که بر پهلو خوابیده اند،یاد می کنند. ودر اسرار آفرینش آسمانها و زمین می اندیشند، می گویند: بار الها ! اینها را بیهوده نیافریده ای، منزهی تو، ما را از عذاب آتش نگاه دار[8]. درکتاب الهی،گیاهان، جانوران و اجزای غیر زنده طبیعت مثل کوهها و دریاها به عنوان مظاهر و نشانه هایی برای تفکر و تدبر در خداشناسی و اثبات معاد معرفی شده اند. در اغلب آیات این مظاهر طبیعی همراه نام الله یا ضمایر اشاره کننده به حضرت باریتعالی ذکر شده اند. خداوند برای معرفی خود می فرماید:

« خداوند همان کسی است که آسمانها و زمین را آفرید و از آسمان، آبی نازل کرد و با آن، میوه های مختلف را برای روزی شما (از زمین ) بیرون آورد و کشتیها را مسخّر شما گردانید، تا بر صفحه دریا به فرمان او حرکت کنند و نهرها را نیز مسخر شما نمود[9]».

« او کسی است که باران سودمند را پس از آنکه مأیوس شدند، نازل می کند و رحمت خویش را می گستراند و او ولی (سرپرست) و ستوده است. و از آیات اوست آفرینش آسمانها و زمین و آنچه از جنبندگان در آنها منتشر نموده و او هرگاه بخواهد بر جمع آنها تواناست[10]».در قرآن زنده شده زمین مرده پس از فصل خشکی و سرما به عنوان تمثیل و نشانه ای بر چگونگی زنده شدن مردگان در قیامت قلمداد شده است. آنجا که می فرماید:«همان کسی که از آسمان آبی فرستاد به مقدار معین و بوسیله آن سرزمین مرده را حیات بخشید، همین گونه (در قیامت از قبرها ) شما را خارج می سازد[11]».و یا اینکه می فرماید:« و به وسیله باران، سرزمین مرده را زنده کردیم، زنده شده مردگان نیز همین گونه است». مخاطبان قرآن در بیان مظاهر طبیعت و حفظ محیط زیست اهل تعقل،‌ مومنین، اهل تفکر، صاحبان گوش شنوا، اهل بصیرت،خردمندان و اهل یقینند.بنابراین ایمان به خدا همراه با تفکر،تعقل و تدبر در چگونگی آفرینش طبیعت و مظاهر محیط زیست نمی توانند با تخریب و آلودگی آن همراه باشند، که موجب بحران زیست محیطی در جهان شده است.

شکرگزاری، زمینه ساز حفاظت از منابع زیستی

     یکی از اهداف اشاره و توصیف موجودات زنده و منابع محیط زیست در قرآن، ذکر نعمتهای الهی به منظور بیان ضرورت شکرگذاری است. چنانکه می فرماید: «و در آن باغهایی از نخلها و انگور ها قرار دادیم و چشمه هایی از آن جاری ساختیم تا از میوه آن بخورند در حالیکه دست آنان هیچ دخالتی در ساختن آن نداشته است، آیا شکر خدا را به جا نمی آورند».و در سوره مائده می فرماید: «او میخواهد شما را پاک سازد و نعمتش را بر شما تمام نماید، شاید شکر او را به جای آورید». الحمدلله، کلامی قرآنی است که ما هر روز حداقل ده بار در نمازهای یومیه به زبان می آوریم. همانگونه که در عرف جوامع انسانی متداول است شکرگزاری از هر موهبتی مستلزم آگاهی از ارزش واقعی و استفاده صحیح از آن است. پس چگونه می توان شکرگزار نعمتهای الهی که برای تأمین نیازهای ما در اختیارمان قرار گرفته باشیم، در حالیکه به تخریب و تباهی آن می پردازیم.

اسراف و تبذیر،بهره کشی،بهره وری،و بهره برداری از منابع زیست محیطی

 یکی از عوامل عمده بحرانهای زیست محیطی، طبع افزون طلبی انسان است که به صورت اسراف و تبذیر بروز می کند. بدون شک همان گونه که تداوم حیات در کره زمین طی میلیونها سال نشان داده است نعمتها و مواهب موجود در این کره برای ساکنانش کافیست. البته به شرطی که بیهوده به هدر داده نشود و میزان و اعتدال رعایت گردد. معمولاً روح اسراف با خودخواهی و خودپسندی و بیگانگی از خدا و خلق همراه است. قرآن کریم در آیات فراوانی، اسراف و تبذیر را محکوم کرده و مسرفان را از عذاب دوزخ و تبذیر کنندگان رات همراه و همکار شیطان معرفی نموده و راه رسیدن به فلاح و رستگاری را رعایت اعتدال و میزان دانسته است. حتی در زمانی که هنوز اثری از کمبود مواد اولیه و تخریب محیط زیست مشهود نبوده است، پیوسته هشدار داده شده است که در بهره برداری از مواهب و نعمتهای خداوند، اسراف و تبذیر روا مدارید. در قرآن کریم اسراف در نقطه مقابل قوام بکار برده شده است. قوام به معنی عدالت، استقامت، حد وسط و چیزی است که هم معتدل است و هم باید استقرار داشته باشد. بنابراین می توان گفت این تعبیر زیبا اشاره به اثر زیانبار اسراف در به هم زدن استقرار و تداوم سیستم ها است. و این همان نتیجه ایست که امروزه در اثر استفاده بی رویه و اسراف گونه از منابع طبیعی، شاهد آن هستیم. قرآن منشأ بحرانها را عملکرد خود انسانها می داند. آنجا که فرموده« هر مصیبتی به شما رسد به خاطر اعمالی است که انجام داده اید[12]. به دلیل آثار زیانبار اسراف و تبذیر، این خصلت ناپسند در کلام الهی به شدت محکوم شده و در ردیف گناهان قرار گرفته و مسرفان بر حسب مورد به درجه های مختلفی از عقاب وعده داده شده اند. از جمله مجازات مسرفان می توان به محرومیت از دوستی خدا، محرومیت از هدایت الهی و گمراهی نام برد و اینکه زندگی سختی داشته و در آخرت نابینا محشور می شوند.

بنابراین چنانچه اسراف به اتلاف و تضییع منابع و نعمتهای خداداد بیانجامد تبذیر محسوب می شود. به تعبیر فرآن تبذیرکنندگان همچون برادران شیطانند چرا که آنان نیز همچون شیطان کفران نعمت پروردگار نموده اند[13].بد نیست در اینجا به مسئله بهره کشی از منابع که مبتلا به جامعه بشری است، اشاره ای داشته باشیم. بهره کشی یعنی استفاده از اندوخته، بدون برنامه ریزی و ارزیابی است. آنچه که در روی زمین وجود دارد اندوخته است نه منبع. ما دومین اندوخته گاز جهان را داریم نه دومین منابع، که در محاورات روزمره به کار برده می شود. وقتی ما اندوخته را به منبع تبدیل کنیم و به فروش برسانیم و به پول تبدیل کنیم، بهره برداری نموده ایم، ولی اگر اندوخته را به پول تبدیل نکنیم، مانند ایجاد پارک، از آن بهره وری نموده ایم.لذا در عصری که عصر اکولوژی است بقای انسان در کره خاکی بستگی به شناخت جمعی او از این دانش و فعالیتهایش در این چارچوب خواهد داشت.

نتیجه گیری

 قرآن کریم برای رهنمون شدن انسان به خداوند سبحان ، مطالعه در پدیده های هستی را به عنوان  یکی از راه های موثر پیشنهاد می کند. این پیشنهاد بارها در موارد فراوانی جلب نظر می کند که باید موجودات زنده را به طور دقیق و عمیق مطالعه و بررسی کنیم تا به این حقیقت پی ببریم که این آفریده ها نه تنها هر کدام در جای خود برای ادامه حیات انسانی که اشرف مخلوقات است ضروری است، بلکه تک تک آنها قدرت شگرف و توان بی کران آفریدگار را برای ما بازگو می کنند. از نظر قرآن مجید سراسر طبیعت مانند کتابی است که از طرف مولفی دانا و حکیم تألیف شده است و موجودات جهان با نظامی هماهنگ به یک سو و به طرف یک مرکز تکامل می یابند.آفرینش هیچ موجودی عبث و بیهوده و بدون هدف نیست، و از طرفی تصرف مدبرانه در طبیعت، تصرف متعادل و میانه است.بنابراین می توان نتیجه گرفت در صورت اشاعه فرهنگ قرآنی، نه تنها می توان از بحرانهای زیست محیطی جلوگیری کرد بلکه رسوخ هر چه بیشتر آموزه های قرآنی منجر به آبادانی و عمران طبیعت و صلح و آرامش و امنیت و رفاه را برای تمام بشریت به همراه خواهد داشت. لذا ترویج مناسبتهای نمادین زیست محیطی جهانی چیزی است که با تعلیمات دینی و فرهنگ قرآنی سنخیت دارد. در پایان باید اذعان نمود که فقط با اشاعه فرهنگ قرآنی می توان به این هدف بزرگ دست یافت که بشریت را با هم و در کنار هم برای حفاظت از منابع زیستی متحد نمود. اما در واقع ما تا کنون آنگونه که شایسته بوده نتوانسته ایم در این مورد و از این فرهنگ، در فرصت های پیش آمده و در کنار طرح دیگر دیدگاهها در مجامع جهانی استفاده مطلوب بنماییم، که شاید ما نمایندگان خوبی برای معرفی فرهنگ قرآنی و اشاعه آن به دنیا و استفاده از ظرفیت فطری بشریت برای حفاظت از منابع زیستی نبوده، امید است در چهارمین کنفرانس ملی روز جهانی محیط زیست بتوانیم به طرح دیدگاه و اشاعه فرهنگ قرآنی برای حفاظت از منابع زیستی به عنوان یک ایده جدید و برتر، وپتانسیل و قابلیتهایی که این اندیشه نو ونجات بخش داردپرداخته شود.

منابع

الف- منابع فارسی

1-     اسماعیلی،س. 1381. آلاینده ها بهداشت و استاندارد در محیط زیست، انتشارات نقش مهر.

2-     بنیاد پزوهشهای قرآنی حوزه ودانشگاه،1385.قرآن وعلوم طبیعی.

3-     دانشی،م.1387.چهارمین همایش ملی بحرانهای زیست محیطی ایران وراهکارهای بهبود آنها دانشگاه آزاد واحد علوم تحقیقات اهواز.

4-     طباطبایی،م.1376.تفسیر المیزان، بنیاد علمی وفکری علامه طباطبایی.

5-     مکارم شیرازی،ن.1374.تفسیر موضوعی قرآن،مدرسه الام امیر الموءمنین.

6-     منوری، م. 1380.دستورالعمل ارزیابی اثرات زیست محیطی نیروگاههای حرارتی، سازمان حفاظت محیط زیست و برنامه عمران ملل متحد، تهران

ب-منابع غیر فارسی

1-- U.S.EPA,1994 Environmental Impact Statement. Us Environmental Protection Agency. Washington, D.C.

2--World Health Organization Health Hazards of The Human Environment,1974.

3- http//:www.irando.org

4-- www.environmentalcenter.com

 

 

 

 

 

 

Propagating of Koran culture and morals in keeping of environmental resources

Mohammad Fizie[14]

ABSTRACT:

 

 The God’s book, Koran , has value concepts that can bring about responsibility accepting morale in human and present worldwide attitude toward natural resources and keeping of environment to humans. According to the point that ownership of the natural resources belong  to God , and human as God’s substitute has a duty to reconstruct and improve the earth , and these reserves have been deposited with human , a culture that can represent a new thought of earth keeping to human is Koran culture , and the plan of performing symbolic environmental ceremonies such as the worldwide days of clean air , arboriculture , water , clean earth , ponds , life variety , environment , desert rubbing off , ozone layer , high land , teacher and teaching environment , climate changes , etc , as a recent worldwide discussion has prepared human’s unity of views to consider keeping of environmental resources ; meanwhile , considering parts of the nature is one of the sign guiding human to more knowing God and revealing the purpose of creation and better using of environmental resources ; and incorrect using and destroying natural reserves without correct managing , programming and evaluating cause irreparable damages for humans. In the article , in addition to consider a set of signs related to propagate Koran culture and morals in keeping of environmental resources , we have also paid attention to manner of exploiting , interfering and occupying natural resources by humans. Key words: propagation of Koran culture, climate changes, worldwide symbolic ceremonies, natural reserves                                                                                                                                         

 



2- رئیس جمهوربه همراه کارشناسانی از سازمان محیط زیست،وزارت جهاد کشاورزی،وزارت نیرو،وزارت نفت.

3- الَّذِی جَعَلَ لَکُمُ الأرْضَ فِرَاشًا(بقره،22)

4- الَّذِی أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً لَکُمْ مِنْهُ شَرَابٌ وَمِنْهُ شَجَرٌ فِیهِ تُسِیمُونَ(نحل،10)

5- اللَّهُ الَّذِی خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضَ وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَکُمْ وَسَخَّرَ لَکُمُ الْفُلْکَ لِتَجْرِیَ فِی الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ وَسَخَّرَ لَکُمُ الأنْهَارَ(ابراهیم،32)

6- وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَالأرْضَ وَمَا بَیْنَهُمَا بَاطِلا...(ص،27)

7-وَهُوَ الَّذِی خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضَ بِالْحَقِّ(انعام،73)

8- إِنَّ فِی خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ وَاخْتِلافِ اللَّیْلِ وَالنَّهَارِ لآیَاتٍ لأولِی الألْبَابِ(آل عمران،190)

9- الَّذِینَ یَذْکُرُونَ اللَّهَ قِیَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَیَتَفَکَّرُونَ فِی خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلا سُبْحَانَکَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ(آل عمران،191)

10- اللَّهُ الَّذِی خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضَ وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَکُمْ وَسَخَّرَ لَکُمُ الْفُلْکَ لِتَجْرِیَ فِی الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ وَسَخَّرَ لَکُمُ الأنْهَارَ(ابراهیم،32)

11-وَهُوَ الَّذِی یُنَزِّلُ الْغَیْثَ مِنْ بَعْدِ مَا قَنَطُوا وَیَنْشُرُ رَحْمَتَهُ وَهُوَ الْوَلِیُّ الْحَمِیدُ- وَمِنْ آیَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ وَمَا بَثَّ فِیهِمَا مِنْ دَابَّةٍ وَهُوَ عَلَى جَمْعِهِمْ إِذَا یَشَاءُ قَدِیرٌ(شوری،28و29)

12- وَالَّذِی نَزَّلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً بِقَدَرٍ فَأَنْشَرْنَا بِهِ بَلْدَةً مَیْتًا کَذَلِکَ تُخْرَجُونَ(زخرف،11)

13- وَمَا أَصَابَکُمْ مِنْ مُصِیبَةٍ فَبِمَا کَسَبَتْ أَیْدِیکُمْ وَیَعْفُو عَنْ کَثِیرٍ(شوری،30)

14- إِنَّ الْمُبَذِّرِینَ کَانُوا إِخْوَانَ الشَّیَاطِینِ وَکَانَ الشَّیْطَانُ لِرَبِّهِ کَفُورًا(اسراء،27)

15-Fizie.m@gmail.com