یاوران محیط زیست سیمره(یاوران منظومه شمسی) Seimare Environment helper

محیط زیست و منابع طبیعی در: شهرستان ،استان ،کشورجمهوری اسلامی ،منظومه شمسی - همایش ها وسمینارهای زیست محیطی داخلی و خارجی -مقالات زیست محیطی

مشاهداتی ازتنوع گیاهان وجانوران در استان ایلام

( ایلام استان تنوع زیستی )

سیمای کبیرکوه

 چکیده :

 جنوب غرب کشور منطقه ای با  ویژگیهای خاص شاید منحصر بفرد زیست محیطی است. دانشمندان علم رده بندی گیاهی ، جغرافیای گیاهی کره زمین را بر اساس عوامل مختلف  فیزولوژی گیاهی ، اکولوژی و عوامل طبیعی که

 

 

به نام خدا

 

مشاهداتی ازتنوع گیاهان وجانوران در استان ایلام

( ایلام استان تنوع زیستی )

سیمای کبیرکوه

 چکیده :

 جنوب غرب کشور منطقه ای با  ویژگیهای خاص شاید منحصر بفرد زیست محیطی است. دانشمندان علم رده بندی گیاهی ، جغرافیای گیاهی کره زمین را بر اساس عوامل مختلف  فیزولوژی گیاهی ، اکولوژی و عوامل طبیعی که علت پراکندگی و پوشش گیاهی سطح زمین    شده اند به هشت منطقه گیاهی و هر منطقه را به چندین ناحیه گیاهی و هر ناحیه را به چندین بخش تقسیم نموده اند . از نظر علم جغرافیای جانوری نیز کره زمین به پنج منطقه نقسیم بندی شده است. که اساس این تقسیم بندی شرایط اقلیمی و جغرافیایی مختلف باعث رشد و گسترش گونه های خاص جانوری گردیده است.

 بخش جنوب غرب تحت  تاثیر ناحیه رویش ایرانی- تورانی از نظر (جغرافیای گیاهی) و از نظر جغرافیای جانوری تحت تاثیر سه منطقه جغرافیای جانوری قرار دارد. وبا توجه به اینکه کشور ما مانند پلی بین چهار منطقه از جهان ( سرزمینهای پیرامون دریای سیاه، آسیای مرکزی، شبه قاره هند، عربستان ) قرار گرفتن در پراکنش گیاهی و جانوری آنها نیز سهیم می باشد. و حوزه جنوب غرب نیز متاثر از فون وفلور آنها می باشد.  واز دید علم زیست جغرافیا کشور ما جزء عالم پاله ارکتیک (Palearctic  : آسیا و اروپای شمال و رشته کوه هیمالیا است) و چون در مجاورت عالم اُریانتال (Oriental : آسیای جنوب هیمالیا ) و تحت تاثیر عالم اتیوپین یا افروتروپیک ( Ethiopian ،Afrotropical: افریقا، جنوب صحرا) قرار گرفته و جنوب غرب نیز در پراکنش دو عالم اخیر نیز سهیم بوده است. و از ویژگیهای زیست محیطی مهم جنوب غرب و جود جانوران اندمیک ایران مانند خفاشها دم موش کوچک و بزرگ را می توان نام برد . 

 بحث:

1- تنوع گیاهی بخش جنوب غرب به لحاط قرار گرفتن در ادامه سیستم زاگرس (بخش شمال غرب، بخش میانه، بخش جنوب شرق ) منطقه مورد نظر و بحث ( کبیر کوه ) در زاگرس مرکزی استان  ایلام محسوب می گردد. که بین عرضهای جغرافیایی 32 درجه  و 30 دقیقه ، تا33 درجه و 16 دقیقه و طولهای جغرافیایی 46  درجه و 17 دقیقه تا 48 درجه و 25 دقیقه است . منطقه مورد مشاهده و مطالعه با مساحتی بالع بر400 ( چهار صد ) کیلو متر مربع سر زمین نا هموار که کمترین ارتفاع آن580 ( پانصدو هشتاد متر ) و بلند تربن آ ن2828 متر ( قله  وررزین ) می باشد .

 دارای تنوع گیاهی بسیار غنی می باشد . در مناطق مرتفع با متوسط ارتفاع1800 متر دارای آب و هوایی معتدل تر نسبت به مناطق کوهپایه ای با متوسط ارتفاع700 متر میباشد. پوشش گیاهی مناطق مرتفع بلوط ایرانی بوده که به همراه آن گونه های دیگر نظیر بنه ، انجیر ،  کیکم ، بادام  وحشی ، زالزالک ، ارغوان ، داغداغان ، گلابی وحشی ، محلب ، و آلبالو وحشی و گونه منحصر بفرد نوعی ماشک ( Vicia pulastina  ) و گونه ( Arum giganteum فقط در غرب ایران  ( زیستگاه کوههای ایلام ) دیده  شده است . مناطق کوهپایه ای به  ندرت دارای پوشش جنگلی بوده .

عمدتاً دارای گیاهان درختچه ای ، بوته ای و علفی هستند که مهمترین آنها گونه های گون ،   کنار ، کرف ، بادام ،ا سپرس توت دم روباهی ، علف پشمکی ، انواع یونجه وحشی و ... می باشد که از نظر پوشش گیاهی دارای دو زیستگاه ایرانی - تورانی  ، خلیج عمانی بر خوردار است . که حدود1000 گونه گیاهی  در مناطق استان شناسایی شده است 

 وسعت کل جنگل استان بالغ /000/500 هزار هکتار که معادل 3/1 کل جنگلهای بلوط غرب کشور را شامل می شود . جامعه بلوط ایرانی QUERCUSPERsica 90% وسعت جنگلها و جامعه بنه pistASiA ADONDiCA حدود6 % و جامعه بادام ، زالزالک ، ارجن ، ارغوان ، مورد و داغداغان مابقی جنگل های استان و شهرستان را تشکیل می دهند.

 گونه های مرتعی هم شامل ، شیرین بیان ، با بونه ،  آویشن ، ریواس ، بومادران ، رازیانه ، گل ختمی ، نسترن وحشی ، انواع گون ، فرفیون ، شبدر ، یولاف نام برده می شود.

2- تنوع پستانداران در این بخش‌: گوناگونی پوشش گیاهی ، وجود زیستگاههای متنوع بخاطر وجود ارتفاعات و اختلاف درجه حرارت و بارندگی در بخش های شمالی آب و هوای        سرد ،بخش های میانی آب و هوای معتدل ، و در بخش های جنوبی‌آب و هوای گرمسیری ، وضعیت اقلیمی خاص استان باعث تنوع پستانداران در این بخش گردیده است .

 بطورکلی پستانداران حمایت و حفاظت شده و مانند ، پلنگ ، قوچ ومیش ، آهو ، سیاه گوش ، خرس قهوه ای ، روباه شنی ، و غیره حمایت شده شامل ، کل و یز ، سمور ، سنجاب ، گرگ ، کفتار ، شغال ، روباه معمولی ، گورکن ، گراز ، خرگوش ، تشی را می توان نام برد از رده پستانداران32 گونه وابسته به6 جنس ( زوج سمان4 گونه گوشتخواران 13 گونه، جوندگان 6 گونه، حشره خواران 3 گونه خرگوش ها یک گونه، خفاشها 8 گونه )را شامل می گردد.

3- تنوع پر ندگان بخش جنوب غرب: این بخش دارای فون پرندگان غنی و متنوع می باشد و این تنوع با لحاظ  زیستگاههایی است که مشتمل بر شرایط خاص اقلیمی منطقه می باشد از رده پرندگان183 گونه در سطح استان ایلام گزارش گردیده که درسه جایگاه  :

 الف‌) در معرض خطر انقراض: شامل گونه های هوبره ، انواع پرندگان شکاری را می توان نام برد.

 ب ) حمایت شده و حفاظت شده : شامل گونه های قو ، لک لک ، دراج ، غاز پیشانی سفید ، خروس کولی را شامل می گردد.

ج ) غیر حمایت شده : کبک ، تیهو ، بلدرچین ،کبوتر ، فاخته ، قمری ، درنا ، حواصیل ، سارگپه ، سنقر ، جغد ، چکاوک ........ را می توان نام برد .

4- مناطق تحت مدیریت حفاظت محیط زیست استان:

 با توجه به اینکه در کشور به منظور حفاظت از زیستگاهها و تنوع زیستی یک شبکه از مناطق تحت عنوان مناطق چهارگانه تحت نظر سازمان حفاظت محیط زیست بوجود آمده است ،     ( پارکهای مــلی ،پناهگاه های حیات وحش ، مناطق حفاظت شده ، آثار طبیعی ملی )

 در این منطقه نیز بخش هایی تحت عنوان‌:

 الف )- آثار طبیعی ملی واقع در شهرستان دهلران به مساحت1400 هکتار که شامل سه اثر چشمه قیر ، چشمه های آبگرم ، غار خفاش که این غار در5/4 کیلو متری شهرستان دهلران و ارتفاعات سیاه کوه قرار دارد طول غار155 متر که به سمت داخل ، شاخه ها و حفره های زیادی دارد جنس رسوبات داخل غار از نوع آهکی گچی ، نمکی و جنس خاک کف غار پر از مواد  آلی که مربوط به فضولات موجودات داخل غار بخصوص خفاش ها هستند که جمعیت‌آنها بیشتر از20 هزار است که از نوع خفاش های دم موشی کوچک و بزرگ هستند . چشمه های قیر دارای سه چشمه اصلی هستند که‌آبگرم همراه با قیر در آنها جاری است و از بهم‌آمیختن آنها ،   حوضچه  ای طبیعی سیاه رنگ بادبی 4/2 لیتر در ثانیه آشکار می شود از یک راه خروجی از حوضچه ای جدا می شود و آب گوگرددار و قیر در آن جریان پیدا می کند  چشمه های آب گرم به صورت چشمه های بزرگ و کوچک ، از عمق زمین می جوشد با دمای حدود 50 درجه ودبی حدود 300 لیتر در ثــــانیه برسطح زمین جـــــاری می شوند که از عناصر آشکار وجود گوگرد می باشد.

ب )- مناطق حفاظت شده شامل ، منطقه مانشت و قلارنگ به مساحت30000 هکتار واقع در شمال غربی شهر ایلام و مانند دیواری بزرگ شمال و شمال غربی شهر ایلام را فراگرفته اند .

 دینار کوه به مساحت30000 هکتار واقع در شهرستان‌ آبدانان ، بیست کیلو متری کبیر کوه  قرار دارد. کبیر کوه به مساحت20000 هکتار واقع در شهرستان دره شهر یکی از متنوع و زیبا ترین مناطق حفاظت شده است که دارای زیستگاه های مهم ،پشته لارت ، بدره‌، گردکانه ، زرانگوش ، سیکان ، فرهاد  آباد است. ج - مناطق شکار ممنوع که شامل : منطقه شکار ممنوع کولک به مساحت760000 هکتار در بیست کیلو متری منطقه مرزی شهرستان مهران و منطقه شکار ممنوع بینا و بیجار و چکر  به مساحت50000 هکتار در منطقه مرزی  شهرستان ایلام ، گستره طبیعی با حدود80 زیستگاه با ارزش یکی از غنی ترین محیطهای طبیعی را در کشور داراست .

نتیجه گیری :

 با توجه به اینکه گونه های گیاهی  ، جانوری  با زندگی انسان در ارتباط مستقیم هستند، در قرآن مجید و آیات متعددی و در سوره های ، مبارکه‌آل عمران ، یوسف ، کهف ، نوح ، مریم ، یونس ، لقمان و .... غیره به ذکر تاریخ اقوام ملل پیشین و در آیات متعددی انسان را به تفکر در خلقت طبیعت و اجزای آن فرا می خواند که از آن جمله در سوره فاطر‌ آیات28-26 سوره الزمر‌‌آیات5و21 و سوره رعد‌‌ آیات2و3 که نکته مهم آنست خداوند در کلیه این آیات تفکر و تدبر در طبیعت و تنوع بسیار موجود  در آن ، تذکری برای صاحبان خرد می داند .

 لذا ضرورت حفاظت از گونه های گیاهی و جانوری بخاطر ارتباط  مستقیم با زندگی انسان امری پذیرفته شده برای دانشمندان دنیا ، و بشر در کنفرانس ریو (1992) توافق نمود که  همه کشور ها در محدوده مرزی خود  گونه های زیستی را اهم از گیاهی و جانوری حفظ و از انقراض آنها  جلوگیری نمایند . زیرا برخی از میراث های طبیعی و فرهنگی جوامع از لحاظ ارزشهای علمی و فرهنگی چنان اهمیتی برای بشریت دارند که حفظ و نگهداری آن برای نسلهای کنونی و آینده نه تنها در حیطه مسئو لیت یک شهرستان یا استان، کشور قرار می گیرد که حمایت جامعه بین الملل را نیز طلب می کند ، زیرا حفظ حراست از تنوع زیستی و غنای فرهنگی برای بالندگی کلیه جوامع ضروری و حتی حیاتی است .  و تنها با اتخاذ بینش و نگرش زیست محیطی شاید بتوان بسیاری از آمال و آرزوهای بشری را تحقق بخشید و اقدامات حفاظتی باید تمام ارتباطات متقابل اکولوژیکی و پاره ای از سنن وفعالیتهای فرهنگی انسان را که از نظرتاریخی با اکو سیستم همخوانی دارد، مورد حمایت قرارگیرد ( جزوه درسی  دکتر بهروزی ) .

 استان ایلام بعد از مازندران و اردبیل دارای‌آثار طبیعی ملی مقام سوم و دارا بودن 80 زیستگاه متنوع یکی از غنی ترین محیط های طبیعی کشور است.

 تقریباً از 162 گونه پستاندار کشور وجود 32 گونه و از502 گونه پرنده 183 گونه . اهمیت این منطقه بکر دارای شرایط خاص طبیعی را توجه دست اندر کاران و صاحب نظران و مجریان امر حفاظت را بیشتر، که زمین خانه ماست همه را در حفاظت آنچه در هر جای  آن است به یاری طلبیم .       

 

محمد فیضی: کارشناس ارشد محیط زیست، دبیروسرگروه زیست شناسی ،  مسئول گروه یاوران محیط   زیست سیمره شهرستان دره شهر، باهمکاری اداره کل حفاظت محیط زیست استان ایلام پاییز 86 .

Mohitzist_yavaran@yahoo.com

Water-d.blogfa.com

Asab.blogfa.com                                                                                                              

 

 

 فهرست منابع مأخذ  :

1- مجموعه کتاب شش جلدی دانستنیهای زیست محیطی : انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست .

2- دیرین شناسی و تنوع زیستی : انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست .

3- نشریه اکوسیستم کوهستان : انتشارات انجمن حفظ محیط کوهستان

4- شناسنامه آثار  طبیعی ملی استان ایلام : انتشارات اداره کل حفاظت محیط زیست استان ایلام 

5- پایان نامه کارشناسی ارشد آقایان مهندس محمد مراد مریدی و مصطفی رشید نهال فلور کبیر کوه و  دینار کوه ، شهریور ماه 85

6- زیستگاهها وحیات وحش ،تألیف هنریک مجنونیان ، انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست .

7- جزوه درسی کارشناسی ارشد،مدیریت مهره داران ومناطق حفاظت شده ، دکتر بهروزی ، دانشگاه تربیت مدرس سال تحصیلی 85.