یاوران محیط زیست سیمره(یاوران منظومه شمسی) Seimare Environment helper

محیط زیست و منابع طبیعی در: شهرستان ،استان ،کشورجمهوری اسلامی ،منظومه شمسی - همایش ها وسمینارهای زیست محیطی داخلی و خارجی -مقالات زیست محیطی

به نام خدا

آموزش وترویج محیط زیست
عنوان:زباله

گردآورنده: محمد فیضی

کارشناس ارشد علوم محیط زیست

دانشگاه آزاد واحد علوم تحقیقات اهواز

آموزش وترویج محیط زیست

محیط زیست مجموعه ای متشکل از پنج عامل است که عبارتند از :

 

 

آب ، خاک ، هوا ، موجودات زنده ، وانرژی.که برای شناخت محیط زیست  نیاز است به عوامل تهدید کننده آنها اشاره ای داشته باشیم.

 

 

آلودگی ناشی ازمواد زائد جامد شهری وراه های مبارزه با آن

زمینه ساز محیط زیست سالم برای هر کشور محسوب می گردد.

 

زباله

زباله به به مواد زاید جامدی گفته می شود که عمدتا به واسطه فعالیت انسان در بخش های کشاورزی ، صنعتی وشهری تولید می شوند.

انسان انواع مواد را باسختی از طبیعت به دست می آورد وبه آسانی تبدیل به زباله کرده وبه طبیعت باز می گرداند .زباله -هادردوری تکوینی ایجاد وتبدیل می شدند، اما امروزه دیگر امکان چنین دوری وجود ندارد ، زیرا میزان زباله ها بیش ازآن است که تجزیه وتبدیل آنها در یک دوره زمانی مناسب ممکن باشد.

زباله واهمیت آن

دریک زیست بوم بکر ودست نخورده ،مواد قابل تجزیه زباله ها به وسیله باکتری ها تجزیه شده ودوباره توسط موجودات وگیاهان مورد استفاده قرار می گیرند .یک اجتماع پر جمعیت انسانی به اندازه ای زباله تولید می کند که تجزیه طبیعی آنها در محیط غیر ممکن است.

بعضی از زباله ها نیز اصولا در طبیعت غیر قابل تجزیه هستند.بنابر این ، افزایش زباله هابه مقدار زیاد باعث آلودگی زمین ، هوا وآب می شود.

ادامه زباله واهمیت آن

آب وآتش خطر ناکند ، ولی  اگر کنترل شوند  ، از نعمت های ارزنده خداوند ی به شمار می روند وما می توانیم از آنها استفاده بهینه نماییم.این موضوع در باره مواد زائد جامد   (زباله)  نیز صادق است . در صورتی که این مواد تحت کنترل قرار گیرند ، عالی وسر شار از ثروت محسوب می شوند ، ولی چنانچه این مواد کنترل نشوند ، بلاهای بسیاری برای انسان ایجاد می کنند.

وزن انسان در مقایسه با کلیه موجودات کره زمین یک صد هزارم است . اما در صد ساله اخیر که بشربه اصطلاح متمدن شده ، به اندازه میلیون ها سال به کره زمین صدمه زده است ،این صدمات شامل آلودگی آب ، هوا ، صنعت، شهر سازی وغیره است. در محدوده بهداشت نیز عوامل بیماریزایی در مواد زائد جامد وجود دارد که خطر ناک است وبر جامعه تأثیر می گذارد.

از جمله این عوامل بیماری زا ، مگس است . در طبیعت 80 هزار نوع مگس موجود است .مگس ها رامی توان به آسانی کنترل کرد .بر طبق آمار سازمان بهداشت  جهانی  ، اگر فقط سطل زباله ، سرپوش داشته باشد،80 درصد مگس شهرها کنترل پذیر ند.

در صورتی که زباله هاجمع  وبه طریق بهداشتی دفع شوند، درصد زیادی از مگس ها کنترل می شوند.

ادامه زباله واهمیت ...

موش نیز ازجمله عوامل بیماریزا است و29 بیماری تولید میکند. وجعیت آنهارا نیزمی توان کنترل کرد. باجمع آوری زباله های شهری ،می توان به طور جدی با موش ها مبارزه کرد.موش راتوس راتوس که در تمام نقاط ایران زندگی می کند15 گرم غذا می خورد .واین موش روزانه 40 گرم زباله مصرف می کند.که بامصرف زیاد تولیدمثل آن نیز زیاد می شود.

با جمع کردن زباله ها می توان مگس و موش را کنترل کرد.

  • بیماری دیگر کیست هیداتیک است که از طریق سگ های ولگردقابل انتقال است .جمع کردن زباله ها نقش مهمی در کاهش سگها خواهد داشت.

تفاوت زباله های ما با سایر کشورها

زباله ها دارای شیرابه هستند:در داخل زباله هاحدود هفتاد تا هشتاد درصد رطوبت وشیرابه وجود دارد. شیرابه سم خالص است .برای اندازه گیری میزان آلودگی فاضلاب ، شاخصی به نام BODبه کار می رود.میزان این شاخص در فاضلاب سیصد میلی گرم در لیتر است، ولی میزان BODشیرابه زباله 36 هزار میلی گرم در لیتر است که این امر نشان دهنده آن است که شیرابه تاچه حد مسموم است.حال آن که در زباله های سایر کشورها میزان شیرابه 20 درصد است.

  • جنس وآنالیز زباله ها متفاوت است:هشتاد تانود درصد زباله های کشور ما مواد آلی است . این مواد به آسانی گندیده می شوند وموش ها نیز این مواد را به سهولت مصرف می کنند.بنابر این حمل ونقل اینگونه زباله ها باید سریعتر انجام شود، در غیر این صورت مسئله عفونت در زباله ها افزایش می یابد.با توجه به وجود شیرابه ومواد آلی در زباله های کشورمان ، سیستم حمل ونقل وبازیافت زباله ها با سایر کشورها متفاوت است.

 

مشکلات ناشی از زباله های شهری چگونه قابل حل است

1- تولید کمتر زباله- برای آنکه زباله کمتری تولید شود،یک سلسله مدیریت  بر آن در نظر گرفته شده است.

2- بازیافت بهداشتی -سوزاندن زباله ها در بعضی موارد می تواند بسیار خطر ناک باشد.برای مثال سوزاندن پلاستیک ها،تولید 70 نوع بیوپسین می کند که تمامی آنها سرطان زا است.

در بسیاری از کشورها موادی مانند کاغذ ، آلومینیوم، شیشه،فولاد وپلاستیک بازیافت می شوند.

بازیافت مواد علاوه بر آنکه موجب کاهش آلودگی محیط می شود، از نظر اقتصادی نیز در هزینه هاصرفه جویی می کند.مثلا با بازیافت کاغذ ، 74 درصد از آلودگی هوا کاسته می شود.

ادامه بازیافت...

هنگامی که سیستم بازیافت به روش صحیح وبهداشتی انجام شود ، از کل هزینه های جمع آوری زباله ، 50 درصد کاسته می شود.

  • به طور کلی 80 درصد کل هزینه ، مر بوط به جمع آوری زباله است .اگر جمع آوری به روش صحیح انجام شود باعث صرفه جویی در کل هزینه ها می شودوچنانچه بازیافت نیز انجام شود در 50 در صد از کل هزینه ها صرفه جویی می شود.

در بازیافت دو مطلب مهم است:

الف- کوالیته : کیفیت مواد بسیار مهم است، یعنی مواد بازیافتی باید مطابق استاندارد باشند.

 

ب- از مواد بازیافتی برای بسته بندی مواد غذایی استفاده نشود.در بسیاری از مناطق ، پلاستیک ها از زباله های بیمارستانی جدا وبه سایر مواد تبدیل می شوند. مسئله مطرح در بازیافت ، کمپوست است . کمپوست همان تولید کود از زباله است.در کشور ما 80 درصد زباله ها مواد آلی هستند که می توانند کمپوست شوند اما باید مسائل بهداشتی را در نظر گرفت.

فعالیت های انجام شده در زمینه جمع آوری وبازیافت:

کماکان مردم جامعه اطلاعات در این زمینه(جمع آوری وبازیافت) آگاهی های لازم را کسب نکرده اند، لذا آموزش به افراد ضروری است .

مراکز آموزشی آگاهی های لازم را به دانش آموزان ودانشجویان بدهند .

انتظار می رفت در دانشکده محیط زیست وانرژی این واحد (علوم وتحقیقات اهواز) نمودی ازجمع آوری جداگانه باز یافت مواد حداقل کاغذ هویدا باشد و.......؟

روش های عمده دفع مواد زائد :

 

 

* تخلیه در هوا آزاد    

*دفن بهداشتی      

*سوزاندن  

*تبدیل زباله کود و

*   بازیافت و استفاده مجدد آن

تخلیه در هوای آزاد :

ارزان ترین روش، غیر بهداشتی بودن روش، نیاز به زمین بزرگ و بایر و بدون استفاده، زباله های قابل سوخت جدا شده و سوزانده می شوند، آلودگی هوا ایجاد می کنند، بدون توجه به نوع و جنس خاک روی زباله را با خاک می پوشانند، امکان تجزیه شدن مواد زائد  کاهش می یابد، امکان آلوده نمودن آب های زیرزمینی زیاد است، انتشار آلودگی های بیماریزا افزایش می یابد، موجودات ناقل بیماری مثل حشرات، موش وپرندگان باعث بر هم زدن زباله و انتقال بیماری (مخصوصاً مکس و پشه) به دیگر مناطق و دیگر موجودات می گردد، بیماری حصبه، وبا، اسهال خونی، فلج اطفال، سالک پوستی و طاعون را افزایش می دهد، آلودگی خاکها، آبهای سطحی وآبهای زیر زمینی را به دنبال دارد، لطمه به زیبایی وپاکیزگی محیط زیست می زند، امکان استفاده مجدد از زمین را کاهش می دهد، شرایط جغرافیایی وهیدرولیکی در نظر گرفته نشده ، لذا تخلیه مواد زائد به این روش مناسب نبوده و توصیه نمی شود .

دفن بهداشتی زباله

مواردی که در این روش باید رعایت گردد عبارتند از :

 

  • از رشد و نمو ناقلین و انتشار آلودگیهای بیماریزا جلو گیری شود.

 

از آلوده نمودن هوا از طریق گرد و غبار وخاک، دود وبو باید تحت کنترول قرار گیرد.

 

از بروز خطر آتش سوزی اجتناب گردد.

ادامه دفن بهداشتی

از آلوده شدن آب های سطحی و زیرزمینی جلوگیری شود و شیرابه آن مورد تصفیه بهینه قرار گیرد

از خروج ویا نفوذ گاز حاصل از تجزیه مواد زائد جلوگیری شود و مورد استفاده قرار گیرد

حفظ زیبایی محیط زیست مد نظر قرار گیرد

در انتخاب محل دفن مناسب با در نظر گرفتن شرایط زمین شناسی، جغرافیایی و هیدرولوژیکی دقت گردد

استفاده مجدد از زمین مورد ارزیابی و مطالعه قرار گیرد

در این روش = زباله در زمین دفن شده، حجم آن به حداقل می رسد، خطرات زیست محیطی آن بسیار کم است، زمین مورد نظر را می توان استفاده مجدد نمود - حد اقل برای فضای سبز، روش نسبتاً ارزان قیمت و سالمی است.

مراحل دفن بهداستی عبارتند از:

دفن مواد زائد در محل از قبل آماده شده و عایق بندی شده،

- دفن مواد وپخش مواد زائد در روی زمین به صورت لایه لایه های نازک،

- پوشاندن مواد زائد با یک لایه فشرده خاک - یک بار در روز،

- پوشش نهایی با یک لایه فشرده خاک به ضخامت-100Cm70

- استفاده از گاز استحصال شده،

- استفاده از شیرابه تصفیه شده برای آبیاری جنگل ها و مراتع،

- استفاده از زمین برای فضای سبز و درختکاری و ...

برنامه ریزی جهت عملیات دفن بهداشتی مواد زائد جامد :

انتخاب محل دفن =

خارج از محدوده شهری باشد

نقشه توپوگرافی و زون بندی zoning منطقه ( مناطق شهری، زراعی و کشاورزی،  استخراج معادن، مخازن آبی و... ) مشخص گردد

فاصله زمین با مناطق مسکونی، کشاورزی، مراکز تفریحی وپارک ها و مناطق حفاظت شده، مشخص گردد

فاصله حمل و نقل و محاسبه اقتصادی بودن آن

قابلیت دسترسی به محل دفن ( وضع جاده ها )

موقعیت هیدرولوژیکی (آب های سطحی وزیرزمینی، مقدار بارندگی، نوع خاک، پوشش گیاهی، بادهای غالب )

امکان محصور کردن محل دفن با درختکاری

امکان استفاده نهایی از زمین ( درختکاری ،باغ ،پارک و...)

ادامه عملیات جهت دفن بهداشتی

سیستم زه کشی آب باران با شیب مناسب و سیستم تصفیه برای شیرابه آنها و سیستم جمع آوری و استفاده از گاز ها، مد نظر باشد

وسعت زمین محاسبه و تعیین گردد

(در محاسبه وسعت زمین باید به این نکات توجه داشت: وزن زباله موجود برای هر نفر درروز + عمق زمین با توجه به عمق آبهای زیرزمینی + عمر زمین و امکان استفاده از آن برای سالیان متمادی + جنس خاک پوشاننده و قابلیت فشرده شدن آنها + ....)

انواع روش های دفن:

روش دفن سطحی

 

روش گودالی

 

روش شیب دار

 

ترکیبی(سطحی +گودالی)

بازیافت یا بازیابی مواد:

1- بازیابی تبدیلی

2- بازیابی انرژی زا (توسط سوزاندن)

 پروسه بازیابی :

تغییر شکل و ابعاد و کاهش حجم

جداسازی مکانیکی اجزای زباله (کاغذ و مقوا، پلاستیک، شیشه، فلزات آهنی و آلمونیوم و ... مواد قابل بازیافت)

جداسازی مغناطیسی

جداسازی با سیستم چرخشی هوا (گرد و غبار- مواد سنگین- مواد سبک)

کمپوست

(تبدیل زباله به کود گیاهی) یا به عباراتی

(استفاده مجدد از زباله در کشاورزی به عنوان کود)

  • - زباله هایی که عموماً ترکیبی مشابه با (زباله های خانگی، شهری، صنایع کوچک، فروشگاهها...) زباله های شهری دارند را تبدیل می کنند.

زباله های ساختمان، صنایع بزرگ و زباله های حاوی مایعات را می توان پس از خشک کردن و سوزاندن در کوره های مخصوص، در محلهای کنترل شده تخلیه و دفن نمود یا در امر جاده سازی استفاده نمود و یا در برخی موارد خاکستر آن را با زباله تبدیلی مخلوط نمود.

شرایط خاص برای تبدیل زباله به کمپوست:

تهیه کمپوست یک روند بیولوژیکی است و معمولاً تحت شرایط مخصوص و کنترل شده و تحت تأثیر عواملی چون نوع مواد آلی، مقدار رطوبت، پ هاشpH، درجه حرارت، مقدار هوادهی و سایر عوامل مثل نسبت کربن به ازت، مواد زائد جامد تجزیه شده و به موادی مانند هوموس تبدیل می شوند.

 

میکروارگانیزمهای موجود در مواد زائد باعث تجزیه مواد آلی کربوهیدراتها، چربیها و پروتئینها شده، دی اکسید کربن و انرژی و ... تولید می کنند. بخشی از انرژی حاصله صرف بقای میکروارگانیزمها شده و با ذخیره شدن در داخل کود، باعث افزایش درجه حرارت تا حدود 40 الی 70 درجه سانتیگراد، و تسریع در رشد میکروارگانیزمها میشود .

برخی نکات اساسی و مسائل قابل بررسی :

نکات اساسی: ریز یا خرد کردن زباله (قطعات با قطر 45-30 سانتیمتری)+ فعالیت میکروارگانیزمها (تخمیر)+ خرد کردن (cm10)

مسائل قابل بررسی (اقتصادی و تکنیکی):

+ بازار فروش کمپوست      

+ مخارج حمل و نقل

+ آشنایی با خواص کود آلی       

+ تجزیه هوازی (در مجاورت اکسیژن) و حفظ شرایط هوادهی مناسب

+ نسبت میزان کربن به ازت C/N که بین 30-25 باشد

+ میزان رطوبت کافی (40 الی 70 درصد)

+ کنترل درجه حرارت (°70 - °C60) برای رشد میکروارگانیزمها و از بین بردن باکتریهای بیماری زا.

منابع مورد استفاده:

vمنوری، مسعود. 1381.الگوی ارزیابی زیست محیطی محل های دفن زباله شهری، انتشارات سینه سرخ.

vمنوری، مسعود.1381.  الگوی ارزیابی اثرات زیست محیطی زباله سوزهای شهری ،‌ انتشارات سینه سرخ.

vمعروفی، پروین و همکاران. 1382. دانستنیهای زیست محیطی برای آموزشگران.جلد 1 تا 6

vفاضلی، محمد شریف. 1385. جزوه درسی آلودگیهای صنعتی، دانشگاه آزاد اسلامی (واحد علوم و تحقیقات اهواز)